BLOG

De gedaanteverwisseling.

De gedaanteverwisseling, boeksculptuur, Boukje Voet.

De gedaanteverwisseling, boeksculptuur, Boukje Voet.

boukje-voet-de-gedaanteverwisseling-detail

De gedaanteverwisseling, boeksculptuur, detail, Boukje Voet.

In 1915 verscheen Kafka’s novelle De gedaanteverwisseling. In 2015, 100 jaar later, zag ik Boukje Voet’s verbeelding daarvan. Deze boeksculptuur was afgelopen zomer te zien in ‘Papier in de hoofdrol’ in het Gorinchem’s museum. Ik herinner me hoeveel indruk het verhaal van Kafka op me maakte toen ik het voor de eerste keer las. Hoe beklemmend en beangstigend het was. Over Gregor Samsa die op een morgen in een mensgroot ongedierte is veranderd. Over de afschuw die deze gedaanteverwisseling oproept bij zijn familie. En ondanks Gregor’s dappere pogingen door te leven alsof er niets aan de hand is, wordt de afstand tussen hem en zijn omgeving steeds groter. Uiteindelijk is die kloof zo groot, dat hij zelfmoord pleegt.

Een beklemmend verhaal over het gevoel geen aansluiting te kunnen vinden bij je medemens. (citaat: Jannes)Kafka schreef De gedaanteverwisseling om de kloof tussen de ‘ik’ en de ander te dichten. (citaat: Abdelkader Benali)En, ja, na twintig jaar is De gedaanteverwisseling nog steeds overrompelend, maar vooral  verbijsterend anders. Van het alles overheersende gevoel van beklemming is amper iets overgebleven, het boek blijkt op lichte, soms bijna vrolijke toon geschreven. (citaat:  Arjen Fortuin).

Citaten van mensen die net als ik De gedaanteverwisseling op jonge leeftijd lazen. Zich bij de strot gegrepen voelden door dat existentiële gevoel van eenzaamheid. Je afgesneden voelen van je medemens. (Niet voor niets) een van de grote thema’s uit de wereldliteratuur. Maar wat me in het lezen van deze recensies echt raakte, was de verandering die ik bespeurde in hun ervaringen bij herlezen van deze novelle.

De recensie werd met betrokkenheid, en zelfs liefdevol, maar met afstand beschreven. Lichtjaren verwijderd van dat allereerste bepalende gevoel van destijds. De afstand van een volwassene tot zijn jeugd. Inmiddels zelf veranderd, groot geworden, de angst overwonnen? Zoals Benali schrijft: “Kafka leerde mij een belangrijke les: om iets te maken van het leven moet je uit bed durven te komen.”

Uit de toelichting op het werk van Boukje Voet is niet direct af te leiden in hoeverre de vorm waarin zij ‘haar’ boeken transformeert, de inhoud ervan weerspiegelt. Er bestaan mooie vertalingen van De gedaanteverwisseling, maar die van haar vind ik letterlijk treffend!

Inge van den ThillartDe gedaanteverwisseling.

Kleur in het kwadraat / Color Squared.

Nog tot en met zondag 4 oktober 2015 in museum de Pont in Tilburg: Lichtprojecties van James Turrell en Amish quilts. De lichtprojecties van Turrell worden samen met de Amish quilts getoond vanwege hun visuele parallellen. De quilts golden al als inspiratiebron voor de vroeg 20e eeuwse Amerikaans moderne kunst. Ook in de kunst van de jaren zestig en zeventig zijn opnieuw verrassende overeenkomsten te ontdekken. De vroege lichtprojecties van James Turrell (1943) zijn daar een voorbeeld van. In de toelichting wordt het als volgt geformuleerd: “Zowel bij Turrell als in de dekens van de Amish zijn monochrome kleurvlakken en eenvoudige composities van robuuste, geometrische basisvormen opvallende elementen.” In deze en verdere begeleidende tekst van de tentoonstelling wordt vooral ingegaan op de soberheid van het beeld dat Turrell inspireerde tot zijn lichtprojecties. Vanuit dat oogpunt is het misschien begrijpelijk, maar toch wel jammer, dat voorbij wordt gegaan aan de traditie en de rijkheid van de quiltmotieven, die mede het uiterlijk en herkomst van quilts bepalen. Boeiend is de toelichting die wordt gegeven op de spirituele betekenis van de vaste vormen in de Amish quilt ontwerpen en het gebruik van licht als een immaterieel medium door Turrell.

JamesTurrell Sloan Red, 1968.

James Turrell, Sloan Red, 1968.

James Turrell, Raethro Green, 1968

James Turrell, Raethro Green, 1968.

Lydia Lapp, zwevende diamant, 1920.

Lydia Lapp, zwevende diamant, 1920.

Lydia Lapp, zwevende diamant, 1920, detail.

Lydia Lapp, zwevende diamant, 1920, detail.

 

 

Inge van den ThillartKleur in het kwadraat / Color Squared.